نقش حیاتی لجستیک و زنجیره آمادی قوی در دفاع مقدس

نقش حیاتی لجستیک و زنجیره آمادی قوی در دفاع مقدس
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، 40 سال از آغاز یک دفاع مقدس در برابر متجاوزی که به ظاهر یک کشور بود، اما حمایت تمامی قدرت های دنیا را پشت سر خود داشت، می گذرد. با گذشت 4 دهه از جنگ هشت ساله عراق بر ضد ایران، هر روز وجوه تازه ای از این حماسه روشن می شود و می توان با چشم انداز وسیع تری به آن ...

docDiv1ImgDesc').width(imagesize);}});به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، 40 سال از آغاز یک دفاع مقدس در برابر متجاوزی که به ظاهر یک کشور بود، اما حمایت تمامی قدرت های دنیا را پشت سر خود داشت، می گذرد. با گذشت 4 دهه از جنگ هشت ساله عراق بر ضد ایران، هر روز وجوه تازه ای از این حماسه روشن می شود و می توان با چشم انداز وسیع تری به آن نگریست. در این چند دهه پژوهشگران، نویسندگان و راویان بسیاری به ثبت و نگارش خاطرات و وقایع دفاع مقدس پرداخته اند که هریک از این آثار می تواند زوایایی از حقایق جنگ را نشان دهد.

سرهنگ امیر مصباح کیا؛ کارشناس ارشد رشته های حقوق، فلسفه و مدیریت نظامی (دافوس) و دانشجوی دکترای آینده پژوهی حقوق است که در چندین کتاب خود به نقش مهم و حیاتی لجستیک چه در زمان جنگ و چه قبل و بعد از آن پرداخته است. تألیف کتاب هایی همچون «ستون فقرات جنگ» و «آمادها و نبردها» بهانه ای شد برای انجام مصاحبه ای که در ادامه می خوانید.

امیر مصباح کیا
حمله عراق به ایران در شرایطی که هنوز به علت وقوع انقلاب و پس از آن درگیری های داخلی کشور، نیروی نظامی آمادگی لازم برای دفاع همه جانبه در برابر تهاجم دشمن را نداشت، رخ داد. وضعیت کشور را در آن دوره چگونه ارزیابی می کنید؟
در چهلمین سالگرد دفاع مقدس، یاد و خاطره 48 هزار شهید ارتش جمهوری اسلامی ایران و همه شهدای انقلاب، دفاع مقدس و مدافع حرم را گرامی می داریم. در چهل سالگی انقلاب دیگر زمان آن رسیده که حماسه ها را واکاوی کنیم. در ادبیات فلسفی، عدد چهل نشان از پختگی و منضج بودن است. در چهل سالگی دفاع مقدس نیز باید برخی گفته ها واگویه شود، چراکه بسیاری از ناگفته ها به موجب آیین نامه ها، شیوه نامه ها و قانون، دیگر از حالت سری و محرمانه خارج شده اند. لذا بسیاری از ناگفته ها دیگر ظرفیت تبیین و طرح پیدا کرده است. هشت سال دفاع مقدس یک حماسه تمام عیار بود، ولی نباید گفت همه چیز کاملا خوب بوده است.

جمعیت عراق در زمان وقوع جنگ حدود 13 میلیون نفر و جمعیت ایران حدود 45 میلیون نفر بود. در سال 1974 میلادی زمانی که درگیری نظامی محدودی بین ایران و عراق پیش آمد، حسن البکر، صدام و دیگر مقامات عراقی در مقابل قدرت ایران دست ها را به نشانه تسلیم بالا بردند. در تاریخ 31 شهریور 1359 که صدام عهدنامه سال 1975 میلادی را پاره و به ایران حمله کرد، وقتی درباره این تصمیم از او سوال شد، احتجاج حقوقی آورد و گفت آن زمان که عهدنامه 1975 را امضا کردم «مضطر و مکره بودیم»، ولی الان از حالت اضطرار و اکراه خارج شده ایم.

حال این سوال پیش می آید که چه شد صدام در سال 1359 به ایران حمله کرد؟ کشور ما که همان کشور بود و فقط حاکمیت عوض شده و حتی قدرت بسیج ملی کشور نیز به شدت افزایش یافته بود. دلیل این است که در سال های 1974 و 1975 میلادی که عهدنامه امضا شد، ما بازدارندگی نظامی بسیار بالایی داشتیم. آن سال ها با اقتدار نظامی ایران همراه بود و ارتش به مثابه دژ مستحکم مردم، نقش خود را به خوبی ایفاء کرد. اما در سال 1359 کشور و ارتش به دلایل مختلف تضعیف شده بود و بنابر اسناد موجود، 12 هزار نفر از فرماندهان ارتش اعدام و اخراج شده و یا از بیم جان، از کشور متواری شده بودند. از سوی دیگر بحث تخصص در سایه و حاشیه بومی گرایی قرار گرفت و انکار شد و با عواملی از این دست بازهم بازدارندگی که ستون امنیت کشور بود، زایل و ساقط شد. از طرفی نمایندگان مجلس وقت تصویب کردند که خدمت وظیفه عمومی از دو سال به یک سال تقلیل یابد و به این ترتیب آمار موجودی و حاضر به کاری کارکنان ارتش به شدت تقلیل یافته و تا حد یک سوم رسید.


این پارامترها باعث شدند، این دژ مستحکم (ارتش جمهوری اسلامی ایران) که وظیفه آن ایجاد بازدارندگی، در منطقه و جهان بود، با سرعت فرو بپاشد و نتواند نقش بازدارندگی ملی خود را ایفاء کند و کشور به شدت آسیب پذیر شود. مسأله بعدی که مسبب افت توان رزم و در نتیجه کاهش بازدارندگی بوده، طرح پروژه انحلال ارتش بود که این مقوله هم به شدت بر روحیه کارکنان انقلابی ارتش تأثیر منفی برجای گذاشت. این که عرض می کنم کارکنان انقلابی ارتش، این یک حقیقت است و مجاز نیست زیرا بسیاری از کارکنان ارتش، شخصاً در عِداد محکومین و محبوسین پیش از انقلاب بودند که به علت مخالفت با سیاست های ضد اسلامی رژیم، مغضوب شده بودند.

براساس آمارهای احصاء شده، بیش از 452 نفر از کارکنان ارتش قبل از انقلاب جزء محبوسین سیاسی بوده اند که در عقیده، قول و فعل علیه رژیم فعالیت جدی خرابکارانه و حتی براندازی داشته اند و برخی از همین عزیزان از عاملین پیروزی انقلاب و سپس بنیان گذاران سپاه پاسداران بودند که در اینجا مجال طرح اسامی آن ها نیست. به عنوان نمونه حاج قنبر راسخ عظمت را می توان نام برد که ایشان 52 ماه پیش از پیروزی انقلاب در زندان ساواک گرفتار شکنجه و حبس بودند. لذا همه موارد یاد شده را می توان از جمله مؤلفه هایی یاد کرد که سبب افت دهشتناک توان رزم شده و در نهایت منجر به تشویق صدام در حمله به ایران شدند.


مع الأسف تاکنون کسی نیامده تا مسببان و عاملان این کاهش توان رزم و کاهش بازدارندگی ارتش را شناسایی و محاکمه کند. زیرا از هر طرف که به این پروژه و سپس پروسه نگریسته شود، خروجی آن این است که یا عاملان این تحمیل هزینه گزاف بر کشور، آگاهانه این پروژه را رقم زده اند که این به لحاظ حقوقی تقصیر است و مجازات دارد و یا این که جاهلانه و با ابتلای به جهل بسیط در این دام افتاده اند که این موضوع هم از حیث حقوقی قصور است و مجازات دارد. لذا پس از چهل سال، این مهم باید یکی از مطالبات مهم مردم باشد، زیرا مردم حق دارند که امنیت را از مسئولان نظام اسلامی مطالبه کنند و مجازات عاملان ناقض امنیت ملی کشور را از هیأت حاکمه کشور مطالبه گر باشند.

بدیهی است چنانچه درایت و تیزبینی حضرت امام (ره) نبود، قطعاً با انحلال ارتش و سپس آغاز آشوب های استان های مرزی و در نهایت با حمله صدام به کشور، امروز می بایست کشور جمهوری اسلامی ایران را فقط در تاریخ مطالعه می کردیم، زیرا پیامد و پس لرزه فقدان ارتش، متلاشی شدن کشور و از هم گسیختگی کامل ایران اسلامی بود. به همین خاطر تکرار می کنم که لااقل پس از چهل سال می بایست شناسایی و محاکمه این فاجعه انجام شود. زیرا پیامدها و مخاطرات این توطئه بسیار بیشتر از مفاسد مالی و سایر مشکلات کنونی کشور، هزینه برای انقلاب و مردم ایجاد کرده است.

چه بسا اگر جنگ هشت ساله بر کشور تحمیل نمی شد، انقلاب بسیار بهتر و سریع تر می توانست به کارکرد و وظایف خود در مقابل مردم جامعه و جهان اسلام جامه عمل بپوشاند. لذا عرض بنده این است که ضعف وضعیت نظامی و بازدارندگی آن روز کشور محصول خودساخته و لاینفک مسئولان کشور بوده و جامعه ارتش در آن نقشی نداشته و همان گونه که آمد، لااقل امروز باید مسببان آن ایجاد وضعیت دهشتناک محاکمه و یا کمینه این است که به مردم معرفی شوند. زیرا همان دست های آلوده و خبیث وقتی از پروژه چاله انحلال ارتش با درایت حضرت امام (ره) شکست خوردند، بلافاصله چاه استحاله را برای ارتش به تدارک نشستند و این نشان از کید پلید آن ها علیه امنیت ملی کشور و ارتش بود.


حوزه فعالیت شما در زمینه آماد و پشتیبانی و لجستیک بوده و کتاب هایتان نیز بیشتر بر این محور مهم نوشته شده اند. درباره نقش حیاتی و استراتژیک لجستیک در زمان جنگ و شرایط غیرجنگ، توضیح بفرمایید.
در کتاب «ستون فقرات جنگ» و نیز کتاب «آمادها و نبردها» به موضوع لجستیک پرداخته و به این نکته اشاره کرده ام که نظر استراتژیست های نظامی سابق در مورد آماد و پشتیبانی امروز دیگر مصداق ندارد. زیرا «کلاوز ویتس» برای لجستیک، نقش خدماتی و راهبردی را تجویز می کرد، درحالی که «ژومینی» قائل به این بود که لجستیک سبب به اجرا گذاشتن استراتژی و تاکتیک می شود و به نوعی نقش امکانی برای آن قائل بود. اما در دوران فراپست مدرنیته که امروز در آن ساری و جاری هستیم، دیگر این تعاریف کارآمد نیست.

لذا در کتاب «ستون فقرات جنگ»، تئوری جدید خود را که مبتنی بر فلسفه لجستیک است، ارائه داده و خلاصه این تئوری این است که لجستیک هم راهبردساز است و هم می تواند تحمیل راهبرد بر دشمن را امکان پذیر کند، زیرا کشورهایی که دارای تجهیزات پیشرفته و در نتیجه لجستیک قوی و زنجیره لجستیک غنی هستند، قادرند با کمترین تلفات نیروی انسانی به اهداف نظامی خود در هر نقطه از دنیا برسند. بدیهی است نقش آموزش و ایمان به مأموریت هم ذی مدخل است، اما قطعاً عِده بدون عُده و بدون لجستیک (آماد و پشتیبانی) در نهایت محکوم به شکست خواهد بود. به همین دلیل امروز دیگر ما نمی توانیم نقش امکانی یا خدماتی به لجستیک بدهیم، بلکه این لجستیک است که نقش بی بدیل و هژمونیک راهبردساز خود را بر فرماندهان و حتی سیاست مداران تحمیل می کند.


دلیل انتخاب عنوان «ستون فقرات جنگ» برای کتاب تان چه بود و اشاره به چه چیز دارد؟
عنوان کتاب «ستون فقرات جنگ» در وهله نخست به نیروی زمینی قهرمان ارتش اشاره دارد که ستون فقرات جنگ محسوب می شد، به این دلیل که جنگ ما با ارتش عراق یک جنگ زمین پایه بود و نقش اصلی در این جنگ هشت ساله را نیروی زمینی ارتش ایفاء کرد و از منظر اعداد و ارقام نیز شاهد تقدیم 46 هزار شهید والامقام از این نیرو به پیشگاه ملت شریف ایران هستیم. بدیهی است که بسیاری از این 46 هزار شهید عزیز نیروی زمینی ارتش، جامعه فرماندهان و نخبگانی این نیرو را تشکیل می دادند و مصداق بارز «یکی مرد جنگی به از صدهزار» بوده اند و بداهت این موضوع این است که نیروی زمینی ارتش، مصداق بارز ستون این خیمه و ستون فقرات جنگ بوده است. البته این به معنای کم اهمیت جلوه دادن نقش سایر شهدای گرانقدر سایر نیروهای ارتش و یا سایر شهدای عزیز کشور نیست، زیرا مقرر است ما در قالب اندیشه های نظامی سخن برانیم و در اینجا مجال پرداختن به مباحث متافیزیکی را نداریم.

اشاره دوم عنوان کتاب نیز بر این اصل استوار است که خود واژه لجستیک، ستون فقرات جنگ نیز هست، چون اگر لجستیک و زنجیره آمادی قوی نداشتیم، قطعا نمی توانستیم در مقابل ارتش عراق دوام بیاوریم، چون هیچ وقت زنجیره آمادی آن ها قطع نشد و انواع سلاح و تجهیزات از بلوک شرق و غرب به عراق روانه می شد، درحالی که ما باید با سلاح های قبلی که در اختیار داشتیم می جنگیدیم و بدیهی است این سلاح ها در بحبوحه جنگ دچار آسیب می شدند. لذا در اینجا باید سازمانی وجود می داشت که این سلاح ها و تجهیزات را بازسازی، اُوِرهال و پس از تعمیر و نوسازی به خط مقدم نبرد ارسال می کرد.


در زمان جنگ تحمیلی، وظیفه تعمیر و بازسازی ادوات و تجهیزات نظامی، برعهده چه نهاد یا مرکزی بود؟
بحث تدارک سامانه تعمیر، نوسازی و بازسازی ادوات نظامی ارتش، از سال 1344 در ارتش مطرح و براساس همین نیاز، کارخانجات مرکز تعمیراتی ارتش، در همان سال تأسیس و راه اندازی شد. لذا این که گفته می شود در زمان طاغوت ادوات نظامی به منظور تعمیر بالتمامه به خارج از کشور گسیل می شد و کسی حق باز کردن ادوات نظامی را نداشته، یک ادعای پوچ و ناشی از عدم اطلاع است. زیرا با توجه به حجم و رده موردنیاز در تعمیر، بازسازی و نوسازی از رده یک تا پنج پیش بینی شده بود. این وظیفه چه پیش و چه پس از پیروزی انقلاب و حتی پس از پایان دفاع مقدس به صورت منحصربه فرد در اختیار مرکز تعمیراتی نیروی زمینی ارتش بود، مرکزی که حتی هنوز هم بسیاری به نقش راهبردی آن واقف نیستند، ولی این مرکز در تمامی زمینه های یاد شده، نقش بی بدیل خود را سخاوت مندانه انجام داد و این سخاوت شامل تمام نیروهای ارتش، سپاه پاسداران، شهربانی، ژاندارمری و حتی وزارت دفاع می شد.

بدیهی است که این یک ادعا نیست، زیرا ما در این مورد در آیینه اسناد سخن رانده ایم و در کتاب «ستون فقرات جنگ» با ارائه روگرفت اسناد و مکاتبات از این توان مندی بی نظیر، پرده برداشته ایم. به همین خاطر نقش مرکز تعمیراتی نیروی زمینی ارتش یک نقش راهبردی و بی بدیل بوده است. جالب است بدانید که پرسنل متخصص این مرکز در زمان جنگ به صورت 24 ساعته و در سه شیفت خدمت می کردند تا تجهیزات آسیب دیده را تعمیر و مجددا روانه خطوط مقدم نبرد کنند و مبتنی بر اسناد آورده ایم که حتی در مواردی خودِ نیروهای متخصص این مرکز برای تعمیر و بازسازی ادوات به جبهه ها اعزام می شدند و تمامی تسلیحات و تجهیزات سپاه پاسداران نیز در این مرکز تعمیر می شد. حتی گاهی تعمیرکاران به یگان های سپاه اعزام و به آن ها آموزش می دادند و یا این که شخصا به تعمیر ادوات و تجهیزات سپاه می پرداختند.

از سوی دیگر براساس اسناد ارائه شده در کتاب «ستون فقرات جنگ»، در جلسه ای که دو روز قبل از آغاز جنگ در تاریخ 29 شهریور 1359 با حضور مقام معظم رهبری که نماینده و مشاور حضرت امام (ره) در امور جنگ بودند و مرحوم سرتیپ قاسمعلی ظهیرنژاد؛ فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش، دکتر مصطفی چمران؛ عضو شورای عالی دفاع و افراد دیگری همچون معاون لجستیک ارتش و معاون لجستیک نیروی زمینی ارتش و برخی مسئولان سپاه پاسداران در دفتر فرمانده نیروی زمینی ارتش برگزار شد، نیروی زمینی ارتش موافقت کرد و مکلف به این شد که تمام اقلام نظامی، تجهیزاتی و تدارکاتی سپاه پاسداران را تأمین و تجهیز کند. براساس این تکلیف از کوچکترین تجهیزات تا ادوات سنگین نظامی به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهدا شد و این نشان از توانمندی نیروی زمینی ارتش با اتکاء به زنجیره آمادی قوی خود بود که توانست با عظمت لجستیکی خود سپاه را هم تجهیز و پشتیبانی کند.


آیا ساخت و نوسازی تجهیزات و ادوات برای حفظ قدرت نظامی و دفاع در برابر تهدیدها، تنها به زمان جنگ محدود شد؟
این از بدیهیات امر است که هر ارتش برای حفظ استقلال، دوام و بقای کشور و خودش بتواند ساخت، تعمیر و بازسازی تجهیزات نظامی خود را تأمین کند و ارتش ما هم از این قاعده مستثنی نبوده، به ویژه این که در اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفظ استقلال و امنیت کشور نیز تنها برعهده ارتش نهاده شده است. در آغاز انقلاب در نقاط متعدد کشور درگیری داخلی داشتیم که تعمیرکاران مرکز تعمیراتی نیروی زمینی ارتش به مناطق درگیری اعزام و سلاح و تجهیزات رزمندگان را تعمیر می کردند و این وظیفه ذاتی در دوران جنگ و سال های پس از جنگ نیز تداوم پیدا کرد و لذا فرماندهان عزیز و نسل جوان و جامعه خبرگانی ارتش به فراست دریافت که اگر بخواهد سیادت و سروری خود را در دنیا حفظ کند، تنها راه حفظ این سیادت، جز از طریق قطع زنجیره وابستگی لجستیکی امکان نخواهد داشت.

لذا پس از جنگ، یک دوره فترت و نهفتگی پیش آمد که ارتش باید خود را بازسازی می کرد و خوشبختانه به رغم عدم حمایت ها، نیروی زمینی ارتش و کل مجموعه ارتش، توانست در همه ابعاد خود را قوی و مستقل کند و امروز به فضل الهی به سطحی از بازدارندگی رسیده ایم که دیگر جهان استکبار و جبهه باطل، جرأت طمع ورزی نظامی به کشور عزیزمان را ندارند.
گزارشگر زهرا حقانی کد مطلب : 295704 http://www.ibna.ir/vdce7n8wejh8ofi.b9bj.html ibna.ir/vdce7n8wejh8ofi.b9bj.html کپی متن خبر