ّ ّ ّ ّ ّ
مروری بر دلایل،عوامل و چگونگی اتخاذ تصمیم سیاست تعقیب متجاوز
تاریخ و زمان ارسال :23 تیر 1388
دسته بندی : یادداشت
6
خلاصه یادداشت :

با توجه به فرا رسیدن سالروز عملیات بزرگ رمضان در تیرماه سال 1361 دلایل ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر و ورود به خاک عراق در این عملیات، از جمله مواردی است که بارها به مناسبت‌های مختلف از سوی مسئولین جمهوری اسلامی و فرماندهان جنگ به آن پرداخته شده است.

با توجه به فرا رسیدن سالروز عملیات بزرگ رمضان در تیرماه سال 1361 دلایل ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر و ورود به خاک عراق در این عملیات، از جمله مواردی است که بارها به مناسبت‌های مختلف از سوی مسئولین جمهوری اسلامی و فرماندهان جنگ به آن پرداخته شده است. مطلب زیر حاضر دلایل و عوامل و چگونگی اتخاذ تصمیم سیاست تعقیب متجاوز را تشریح کرده است. بیاعتنایی به شرایط و حقوق جمهوری اسلامی شناسایی و تنبیه متجاوز، پرداخت غرامت، عقب‌نشینی از مناطق اشغالی ، اصلیترین شرایط اعلام شدة از سوی ایران برای پایان دادن به جنگ بود. البته به رسمیت شناخته شدن حاکمیت ارضی در قلمرو جغرافیایی نیز اگر چه با این شرایط اعلام نشده بود، به یقین موردنظر مسئولان جمهوری اسلامی بوده است. شناسایی متجاوز تا زمان شروع عملیات رمضان در سازمان‌های بین‌المللی از جمله شورای امنیت مورد توجه قرار نگرفته بود. هر چند رسانه‌های همگانی و برخی شخصیت‌های سیاسی از صدام به عنوان آغازگر جنگ و متجاوز به خاک جمهوری اسلامی ایران نام میبردند ولی هیچ یک از این نوشته‌ها و گفته‌ها تضمین‌های لازم را برای تعیین و تنبیه متجاوز نداشت. از سویی عراق همچنان بر حاکمیت خود بر بخشی از محدودة جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران پا میفشرد. صدام حسین که در آغاز تجاوز قرارداد 1975 الجزایر را بیاعتبار دانسته و در برابر دوربین‌های تلویزیون آن را پاره کرد، بود، و از پذیرش آن خودداری میکرد (گفته‌های صدام مبنی بر حاکمیت عراق بر اروندرود و ...) و بدیهی است که ترک مخاصمه در حالی که دشمن بر ادعاهای ارضی خود اصرار دارد، به معنی پذیرش این ادعاها است و این با ظلم ستیزی و عزتمندی جمهوری اسلامی ایران منافات دارد، آن هم در هنگامی که مسیر پیروزمندانه‌ای را در میدان‌های نبرد طی میکرد. صلح نه، آتش بس! نکته بسیار مهم در طول جنگ ایران و عراق این است که مجامع رسمی بین‌المللی و منطقه‌ای و دیگران (نظیر اتحادیه عرب ، سازمان کنفرانس اسلامی و ...) در پیشنهادهایی که برای صلح مطرح میکردند، نحوة آتش بس و حقوق دو طرف تعیین نمیشد، بلکه تأکید آنها تنها بر پذیرش آتش بس بود! برخی از این پیشنهادهای آتش بس در زمانی ارائه میشد که عراق قسمت‌های عمده‌ای از خاک ایران در جنوب (خرمشهر و ...) و جبهه میانی( قصرشیرین و ...) را در اشغال خود داشت و چنانچه ایران آتش بس را میپذیرفت، برتریهای نظامی موجود به مثابه تضمین‌هایی بود برای عراق تا ارادة سیاسی و سلطه‌جویانة خود را در خصوص ادعاهای ارضی بر ایران تحمیل کند. البته در آن زمان ایران پذیرش هر پیشنهادی را منوط به عقب نشینی کامل عراق کرده بود. پس از پیروزی ایران در عملیات بیت المقدس نیز هیچ‌گاه پیشنهاد صلحی که دارای شرایط و مراحل اجرایی و تضمین بین‌المللی باشد، ارائه نشد، بلکه توصیه‌هایی برای آتش بس بود که ایران نمیپذیرفت زیرا چشم انداز بعد از پذیرش آتش بس نامعلوم بود و به عواملی از قبیل خواست میانجی گران، اوضاع بین‌المللی، اقدامات کشورهای حامی عراق در مجامع مختلف بستگی داشت. بنابراین ، نقش ایران در احقاق حقوق خود به عنوان طرف مذاکره و کشور مورد تجاوز قرار گرفته، در هرگونه مذاکرات صلح به حداقل میرسید. عملکردشورای امنیت شورای امنیت به موجب بند 1 ماده 24 منشور ملل متحد، مسئولیت اولیه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را برعهده دارد: «به منظور تأمین اقدام سریع و مؤثر از طرف ملل متحد ، اعضای آن مسئولیت اولیه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را به شورای امنیت واگذار میکنند و موافقت میکنند که شورای امنیت در اجرای وظایفی که به موجب این مسئولیت برعهده دارد، از طرف آن‌ها اقدام نماید.» در اجرای این مسئولیت، براساس ماده 39 منشور «شورای امنیت وجود هرگونه تهدید علیه صلح ، نقض صلح و یا عمل تجاوز را احراز و توصیه‌هایی خواهد نمود و یا تصمیم خواهد گرفت ... » آیا شورای امنیت سازمان ملل به این وظایف خود در مورد جنگ ایران و عراق عمل کرده است؟ آیا نمیشد همان برخوردی را که در تجاوز عراق به کویت در سال 91ـ1990 از سوی سازمان ملل با عراق شد در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران همان رویه را دنبال نماید؟ با این که تجاوز عراق به ایران در مجامع بین الملل و نزد ملتها کاملاً محرز بود اما شورای امنیت سازمان ملل در اولین واکنش خود در 23 سپتامبر 1980 (1 مهر 1359) یعنی یک روز پس از آغاز جنگ، در بیانیه‌ای رسمی (که از نظر حقوقی ارزش چندانی ندارد) از احراز تجاوز عراق به ایران خودداری کرد و از آن با عنوان وضعیت یاد کرد! شورا حتی درگیری مسلحانه در مرزهای دو کشور را در حد نقض صلح و تهدید علیه صلح هم ندانست تا با توجه به مواد «41 و 42 منشور در اقدامی
برچسب ها :
*
*